Zza fotografii. Fotofestiwal 2014

Tegoroczna edycja łódzkiego Fotofestiwalu wydobyła fotografa – artystę i człowieka – zza fotografii. Ta jawi się bowiem w Łodzi jako sztuka przede wszystkim konceptualna. Przedstawiamy wybrane propozycje festiwalowe.

→ Projekt Future Photo Show, jedno z głównych wydarzeń festiwalu, powstał wokół pytania o to, czy możliwe jest odtworzenie przyszłości za pomocą fotografii. W dyskusji wzięli udział brytyjsko-amerykański fotograf Phillip Toledano i Szwajcar Vincent Fournier. Obu interesuje tworzenie precyzyjnie wykreowanych obrazy przyszłości.

→ Wystawa prac Rogera Ballena pokazuje zdjęcia inscenizowane, estetyzowane, a przez to głęboko intelektualne; tych szczególnych wizji artystycznych nie sposób oderwać od warsztatu i umysłu fotografa.

Mr Toledano: „Cokolwiek mnie gnębi, jest rzeczywiste”

Phillip Toledano jest autorem cyklu Confrontations, w którym pokazuje, jak – po zastosowaniu różnych zmiennych – on sam mógłby wyglądać na starość. Oglądamy go jako człowieka schorowanego lub samotnego, otyłego lub bezdomnego, skorumpowanego lub znudzonego. Zdjęcia powstają przy współpracy scenografów i charakteryzatorów filmowych, a sama koncepcja wizerunkowa tworzona jest z pomocą różnych narzędzi: badań DNA, statystyk towarzystw ubezpieczeniowych, ekspertyz protetyka, przepowiedni wróżek.

Cykl Confrontations jest bezpośrednio powiązany z wcześniejszym projektem autorskim Days with my father. Fotografowanie będącego u schyłku życia ojca, stało się przyczynkiem do medytacji na temat własnej przemijalności. Z punktu widzenia odbiorcy, projekt Confrontations może jawić się jako wyraz narcyzmu autora – na szczęście, przeczy temu ironia i dystans do siebie. Krytykować można za to naiwne, w gruncie rzeczy, dążenie twórcy do kontrolowania własnego losu. Fotografowi, kontemplującemu własną, wyobrażoną, utrwaloną przez migawkę starość, nieoczekiwanie udaje się poskromić strach przed przyszłością.

Vincent Fournier: melancholijna wizja przyszłości

Twórczość Vincenta Fournier powodowana jest fascynacją snem, magią i utopijnymi wizjami nauki i techniki. Fournier fantazjuje, trochę na zasadzie sennego marzenia albo dziecięcych bajdurzeń, na temat współczesnego świata, roztaczając poetyckie wizje na temat przyszłości.

W cyklu Archeologia przyszłości: Historia Postnaturalna Fournier zajmuje się zagadnieniem przyszłości gatunków; pokazuje je na zasadzie gabinetu osobliwości. Zwierzęta wyglądają podobnie do tych, które znamy, ale po bliższym poznaniu okazuje się, że niektóre z ich funkcji zdążyły ewoluować, przystosowując je do zmieniającego się otoczenia. Proponowany obraz jest jednocześnie bliski odbiorcy, a przez to łatwy do zaakceptowania, ale też absurdalny w swojej spekulatywności.

Z kolei w cyklu Człowiek maszyna Fournier odkrywa przed nami zwykły świat humanoidalnych robotów. Zdjęcia przedstawiają roboty w rutynowych sytuacjach, na spacerze, na boisku, w pracy. Efekt jest paradoksalny: robot wydaje się człowiekowi bliski, a jednocześnie bardzo daleki. To pęknięcie wypełnia odbiorcę dziwnym smutkiem, tęsknotą i melancholią.

Roger Ballen: spojrzenie na RPA

Wystawa – prezentowana w ramach Fotofestiwalu – to duża retrospektywa twórczości Rogera Ballena, z okresu od 1982 do 2013. Pokazuje długą drogę artysty: od reportażu po symboliczne, konceptualne kadry z pogranicza teatru i malarstwa. Chociaż fotografia Ballena zawsze zakorzeniona była w scenerii i społeczności południowoafrykańskiej, zmiana nastąpiła także na poziomie materialnym. Wcześniej w jego twórczości obecna była wyostrzona krytyka społeczna, inspirowana twórczością Diane Arbus. Obecnie coraz więcej jest w niej psychoanalizy, fantazji i meta-refleksji nad rolą sztuki.

Wystawy festiwalowe można zwiedzać jeszcze do niedzieli 15 czerwca. Szczegółowy program dostępny jest na stronie.

Olga Urbańska

Absolwentka prawa i iberystyki w ramach MISH, Akademii Dyplomatycznej w Madrycie i studiów latynoamerykańskich w Uniwersytecie Complutense. Jej praca dyplomowa pt.: „Wizerunek Hiszpanii w meksykańskich przekazach prasowych z okresu Szczytów Iberoamerykańskich” jest w przygotowaniu do publikacji.