Teatralne zbliżenia Polski i Węgier

Nadzieja w eksperymencie

Międzynarodowe Studio Powrót do Babilonu (Back to Babylon International Studio), które działa w ramach Teatru Kompánia w Budapeszcie, to pracownia goszcząca międzynarodowe, eksperymentalne zespoły teatralne oraz artystów prowadzących związane z tym badania. Realizowane przez nie projekty obejmują serię programów o Europie Środkowej z udziałem artystów ze Słowacji, Czech, Węgier i Polski. Swój pierwszy projekt zatytułowany „Ściany nienawiści: Kompleks pamięci i tożsamości” zaprezentowali w 2008 roku. Była to seria wydarzeń, które poruszały temat ekstremizmu z perspektywy indywidualnej, społecznej, historycznej i mitycznej. Biorący w niej udział aktorzy, muzycy i projektanci podważali utopijne założenie wspólnej środkowoeuropejskiej tożsamości. Kolejny spektakl wystawiony dwa lata później był rezultatem wspólnego warsztatu polskiego Teatru Jednego Wiersza i Teatru Kompánia. Sztukę oparto na opowiadaniach Schulza.

Wspomniany już reżyser teatralny i filmowy Kornél Mundruczó zauważył, że wiele dobrych filmów traci całą magię, kiedy ogląda się je wiele lat później. Natomiast niezależne zespoły balansujące na granicy teatru amatorskiego i profesjonalnego, często dużo bardziej uwrażliwione na polityczne i społeczne środowisko, w którym operują, odgrywają kluczową rolę w odświeżaniu repertuarów teatralnych. Na Węgrzech te niezależne projekty – których część zapoczątkowana została jeszcze w latach 90. –  przez lata zmagały się z niepewnością finansową. Niektóre z nich znalazły się w tak ciężkiej sytuacji, że pracującym przy nich ludziom całymi miesiącami nie wypłacano pensji. Dodatkową trudność stanowił fakt, że roczny fundusz operacyjny niezależnego teatru w 2012 roku został zawieszony na okres 12 miesięcy przez ministerialny departament kadr. W Polskich kręgach teatralnych dało się usłyszeć opinię, że Prawo i Sprawiedliwość zrobiło więcej dla promowania kultury od Platformy Obywatelskiej („Guardian” 01.08.2012 European arts cuts: Polish drama turns to tragedy as cuts bite). Daje to pewną nadzieję węgierskiemu światu teatralnemu. Obecnie bowiem na Węgrzech rządzi partia o ultrakonserwatywnym zabarwieniu. Może, na przekór wszystkiemu, niezależni w końcu będą mogli więc rozpostrzeć skrzydła.

Przełożyła Agnieszka Rostkowska

Za pomoc w przygotowaniu artykułu dziękujemy Instytutowi Polskiemu w Budapeszcie.

Artykuł ukazał się pierwotnie w języku angielskim w Visegrad Insight vol. 1(3) 2013.

Judit Barta

Węgierską dziennikarka i tłumaczka, doktorantka na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu ELTE w Budapeszcie, na kierunku Film, Media i Kultura Współczesna.